Przejdź do treści

Podstawy

Jak bank liczy zdolność kredytową: dochód, koszty, raty, bufor i okres

Bank przyznaje kredyt, gdy uzna, że zdoła go spłacić wraz z odsetkami w terminach z umowy. Zdolność kredytowa to wynik kilku rachunków: dochód netto pomniejszony o koszty utrzymania i istniejące obciążenia, porównany z ratą nowego kredytu liczoną przy ostrożnie dobranym oprocentowaniu.

Zespół redakcyjny Zdolnometr opublikowano 7 min czytania

Czym bank ocenia zdolność, a czym nie

Art. 70 ust. 1 Prawa bankowego mówi wprost, że bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytowej kredytobiorcy, czyli od zdolności do spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Ustawa nie podaje jednak wzoru. Każdy bank ma własną politykę ryzyka i własne parametry, więc te same dane w dwóch bankach mogą dać inny wynik.

Zdolność kredytowa to nie to samo co scoring. Historia spłat zapisana w BIK pokazuje, jak płaciłeś w przeszłości. Zdolność odpowiada na inne pytanie: czy po opłaceniu wydatków na życie zostanie wystarczająco dużo pieniędzy na ratę w całym okresie kredytowania. Dlatego w ocenie liczą się dochody, koszty i zobowiązania, a nie tylko wpisy w bazach.

Art. 9 ustawy o kredycie konsumenckim nakłada na kredytodawcę obowiązek oceny zdolności przed zawarciem umowy, na podstawie informacji od konsumenta lub z baz danych. Od 20 listopada 2026 r. w Unii Europejskiej stosuje się nowe przepisy wdrażające dyrektywę (UE) 2023/2225, które zaostrzają wymogi rzetelnej oceny.

Krok 1: dochód netto, który bank uznaje

Punktem wyjścia jest dochód netto, czyli kwota po potrąceniu podatku i składek. Nie każdy dochód jest jednak traktowany tak samo:

  • stałe wynagrodzenie z umowy o pracę zwykle wchodzi do oceny w całości, bo jest najbardziej przewidywalne;
  • premie, nadgodziny i dochody dodatkowe bywają liczone ostrożniej albo wcale; szczegóły opisuje artykuł o dochodach wliczanych do zdolności;
  • dochody z działalności gospodarczej, umów cywilnoprawnych i najmu mają własne reguły, które zależą od banku.

Bank może poprosić o zaświadczenie o dochodach albo wyciągi z konta, często za 3-6 miesięcy. Zakres dokumentów także zależy od instytucji.

Jeśli dochód pochodzi z kilku źródeł albo jest zmienny, bank patrzy na jego stabilność w czasie, a nie tylko na ostatnią wypłatę. Krótki staż u obecnego pracodawcy, nowa praca albo nieregularne wpływy mogą zmniejszyć uznawaną kwotę, nawet gdy bieżący dochód jest wysoki. Przy umowach terminowych znaczenie ma także czas, który został do końca umowy. Te zasady są zależne od banku, więc warto zapytać o nie przed złożeniem wniosku.

Krok 2: koszty utrzymania i zobowiązania

Od dochodu netto odejmowane są dwie grupy wydatków. Pierwsza to koszty utrzymania gospodarstwa domowego, które część banków przyjmuje z modelu zależnego od liczby osób. Druga to zobowiązania, czyli raty i stałe obciążenia wynikające z innych umów.

SkładnikJak zwykle jest traktowany
Raty istniejących kredytów i pożyczekpełna kwota raty
Limit karty kredytowej i limit w koncieczęść limitu, często kilka procent miesięcznie, także gdy nie jest wykorzystany
Zakupy na raty 0% i odroczone płatnościpełna rata trwającej transakcji
Koszty utrzymaniamodel zależny od liczby osób, zależnie od banku

Bank może zapytać także o stałe zobowiązania, których nie widać w BIK, na przykład o umowy leasingowe albo inne stałe płatności. Zakres pytań i dokumentów zależy od banku, ale podanie nieprawdy we wniosku jest przestępstwem z art. 297 Kodeksu karnego, dlatego każdą pozycję trzeba wpisać rzetelnie.

Nieużywany limit bywa więc kosztowny. Jak to wpływa na wynik, opisuje artykuł o karcie kredytowej i limicie w koncie.

Krok 3: rata liczona z buforem, przykład policzony

Poniższy przykład jest modelowy. Założenia: dochód netto 6000 zł; koszty utrzymania jednoosobowego gospodarstwa 1300 zł; istniejące raty 400 zł; karta z nieużywanym limitem 10 000 zł, którą bank wlicza jako 3% limitu, czyli 300 zł miesięcznie; kredyt hipoteczny 300 000 zł na 25 lat; oprocentowanie przyjęte 7,5% plus bufor 2,5 pkt proc., razem 10%. Każdy bank ma własne parametry.

Obliczenia wyglądają tak:

  • po kosztach i ratach zostaje 6000 - 1300 - 400 = 4300 zł;
  • przy przyjętym limicie 45% dochodu wszystkie raty mogą sięgnąć 2700 zł, więc nowa rata może wynieść co najwyżej 2700 - 400 = 2300 zł;
  • bank bierze mniejszą z tych wartości, czyli 2300 zł;
  • przy racie 2300 zł, oprocentowaniu 10% i 300 miesiącach kwota kredytu wynosi około 253 000 zł.

Limit 45% jest przykładowy. Banki przy kredytach hipotecznych stosują zwykle ostrożniejsze limity, często w okolicach 40-50% dochodu netto, a wyższe dla lepiej zarabiających. Gdyby dochód netto wynosił 5000 zł, ten sam mechanizm dałby mniejszą kwotę, bo przy niższym dochodzie limit 45% także jest niższy.

Bufor ma tu duże znaczenie. Ta sama rata przy oprocentowaniu 7,5% wyniosłaby około 2217 zł, a przy 10% już około 2726 zł. Dlatego bank może wyliczyć mniejszą kwotę, niż wynikałoby z bieżącej oferty. Zasady bufora opisuje artykuł o rekomendacjach S i T KNF.

Gdy ta sama karta zostanie zamknięta, nowa rata może wynieść 2000 zł zamiast 2300 zł, a kwota kredytu spadnie do około 220 000 zł. Różnica to około 33 000 zł, czyli liczba, która pokazuje, dlaczego warto przejrzeć limity przed złożeniem wniosku.

Krok 4: okres kredytowania i wynik oceny

Okres jest ostatnim elementem układanki. Im dłuższy okres, tym niższa rata przy tej samej kwocie, a więc wyższa kwota, którą bank może zaakceptować. Różnice między 20 a 30 latami omawia artykuł o okresie kredytowania a zdolności. Należy jednak pamiętać, że banki zwykle ograniczają wiek kredytobiorcy w dniu spłaty ostatniej raty.

Przed złożeniem wniosku warto sprawdzić swoje dane w BIK. Każdy może uzyskać raport na bik.pl, a błędne dane reklamuje się u banku, który je przekazał; szczegóły opisuje artykuł o sprawdzaniu raportu BIK. Scoring BIK nie zastąpi jednak rachunku z kroków 1-3, bo opisuje historię spłat, a nie dochód i koszty.

Wynik oceny nie zawsze jest odpowiedzią tak albo nie. Bank może zaproponować niższą kwotę, dłuższy okres albo dodatkowego współkredytobiorcę. Wstępne sprawdzenie własnych liczb da kalkulator zdolności kredytowej, pamiętając, że to przybliżenie, a nie decyzja banku. Jeśli wynik jest niższy, niż oczekujesz, a nie wiadomo dlaczego, warto zacząć od przeglądu zobowiązań i pytań do banku. Przy bardziej złożonej sytuacji warto zadać nam pytanie przez formularz (bezpłatnie, niewiążąco).

W skrócie

  • Zdolność kredytowa to zdolność do spłaty raty w całym okresie kredytu, a nie wynik scoringu.
  • Bank liczy dochód netto, odejmuje koszty utrzymania i istniejące raty oraz wlicza część limitów.
  • Rata nowego kredytu jest liczona przy oprocentowaniu wyższym niż bieżące, z buforem stopy.
  • Dłuższy okres zwykle zwiększa kwotę, którą bank może zaakceptować, ale podnosi koszt całkowity.
  • Wynik zależy od banku, dlatego te same dane mogą dać różne wyniki w różnych instytucjach.

Najczęściej zadawane pytania

Czy bank liczy zdolność kredytową tylko na podstawie dochodu?

Nie. Dochód jest punktem wyjścia, ale bank odejmuje od niego koszty utrzymania i istniejące zobowiązania. Dopiero to, co zostaje, porównuje z ratą nowego kredytu. Dwie osoby z tym samym wynagrodzeniem mogą więc mieć bardzo różną zdolność, jeśli jedna z nich ma wyższe raty albo większy limit na karcie. Z tego powodu liczy się cała sytuacja finansowa, a nie pojedynczy wskaźnik.

Czy każdy bank liczy zdolność kredytową tak samo?

Mechanizm jest podobny, ale szczegóły się różnią. Każdy bank ustala własny limit DSTI, własne koszty utrzymania i własny bufor. Część banków wlicza też dochody dodatkowe częściowo, a część pomija je w całości. Dlatego warto porównać wyniki w kilku instytucjach, zamiast zakładać, że jeden wynik obowiązuje wszędzie.

Czy mogę dowiedzieć się, dlaczego bank ocenił moją zdolność nisko?

Tak. Art. 70a Prawa bankowego pozwala złożyć wniosek o pisemne wyjaśnienie oceny, w tym czynników, które miały wpływ na wynik. Dla konsumenta jest to bezpłatne. Szczegóły i wzór wniosku opisuje artykuł o prawie do wyjaśnienia oceny zdolności.

Czy zła historia w BIK od razu wyklucza kredyt?

Nie zawsze, ale może mieć znaczenie. Bank łączy własną ocenę zdolności z historią kredytową i scoringiem, więc wagę tych czynników ustala sam. Dane o opóźnieniu powyżej 60 dni mogą być przetwarzane przez bank nawet do 5 lat po wygaśnięciu zobowiązania, pod warunkami określonymi w art. 105a Prawa bankowego. Dane o terminowo spłaconych zamkniętych kredytach bank może przetwarzać po spłacie tylko za zgodą klienta.

Czy wynik kalkulatora będzie taki sam jak decyzja banku?

Zwykle nie. Kalkulator pokazuje uproszczony model, a bank ma własne parametry, dodatkowe dane i aktualną ofertę. Traktuj wynik jako orientacyjny punkt wyjścia do rozmowy z bankiem.

Źródła

o autorach

Zespół redakcyjny Zdolnometr przygotowuje poradniki na podstawie przepisów (Prawo bankowe, ustawa o kredycie konsumenckim), rekomendacji KNF oraz informacji BIK i UOKiK. Przykłady liczbowe to modele z jawnymi założeniami, a nie oferty banków. Jak pracujemy.

Czytaj dalej