Przejdź do treści

Podstawy

Wskaźnik DTI i DSTI: co to jest, jak go policzyć i jakie limity stosują banki

Wskaźnik DSTI pokazuje, jaką część dochodu netto zjadają miesięczne raty, a DTI mierzy stosunek zadłużenia do dochodu. To dwa wskaźniki, które banki biorą pod uwagę przy ocenie zdolności kredytowej, a ich wysokość decyduje o tym, jaką ratę bank może zaakceptować.

Zespół redakcyjny Zdolnometr opublikowano 7 min czytania

Dwa skróty, dwie definicje

Skróty DTI i DSTI pochodzą z języka angielskiego. DSTI (debt service to income) to stosunek miesięcznych rat do dochodu netto. Ten wskaźnik najczęściej pojawia się w ocenie zdolności, bo bezpośrednio odpowiada na pytanie, jaka część pensji idzie na spłatę zobowiązań.

DTI (debt to income) w ujęciu międzynarodowym to stosunek całego zadłużenia do dochodu rocznego. W polskich materiałach i rozmowach z bankiem skrótu bywa jednak używany zamiennie z DSTI, czyli jako stosunek rat do dochodu. Dlatego przy każdym wyniku warto zapytać, co dokładnie bank przez niego rozumie. Ta różnica często prowadzi do nieporozumień, zwłaszcza gdy ktoś porównuje wyniki z dwóch różnych źródeł.

Oba wskaźniki mają jeden wspólny cel. Pokazują, czy dochód po opłaceniu zobowiązań pozostaje na tyle duży, by udźwignąć kolejną ratę. Są jednym z elementów większej oceny, którą opisuje artykuł jak bank liczy zdolność kredytową.

Jak policzyć DSTI krok po kroku

Wzór jest prosty: sumujesz wszystkie miesięczne raty, łącznie z ratą nowego kredytu, dzielisz przez dochód netto i mnożysz przez 100. Wynik to procent.

Przykład modelowy. Założenia: dochód netto 7500 zł; rata kredytu gotówkowego 650 zł; karta z limitem 8000 zł, którą bank wlicza jako 5% limitu, czyli 400 zł miesięcznie; nowy kredyt gotówkowy 40 000 zł na 60 miesięcy przy oprocentowaniu przyjętym 11%, z ratą około 870 zł. Każdy bank ma własne parametry.

ScenariuszŁączne raty (zł)DSTI
Obecnie: kredyt i karta105014,0%
Po zaciągnięciu nowego kredytu192025,6%
Po zamknięciu nieużywanej karty152020,3%
Ten sam nowy kredyt, dochód netto 5000 zł192038,4%

Do rat wlicza się wszystko, co ma stałą wysokość i trwa w czasie: raty kredytów i pożyczek, raty zakupów na raty 0% oraz odroczone płatności, które są w toku. Nie wlicza się natomiast jednorazowych wydatków, bo nie wpływają na miesięczny budżet.

Tabela pokazuje dwie rzeczy. Po pierwsze, sam nowy kredyt podnosi wskaźnik o ponad 11 punktów procentowych. Po drugie, zamknięcie karty, której nie używasz, zmniejsza wynik o ponad 5 punktów, bo bank liczy ją jako stałe obciążenie. Ten sam scenariusz przy niższym dochodzie daje już wynik wyraźnie wyższy, mimo że raty się nie zmieniły.

Jak policzyć DTI i kiedy jest wysoki

Dla DTI w ujęciu zadłużeniowym potrzebujesz dwóch wartości: łącznego salda wszystkich zobowiązań oraz dochodu rocznego, czyli dochodu netto pomnożonego przez 12.

Przykład modelowy: saldo istniejących kredytów 60 000 zł, dochód netto 7500 zł, czyli 90 000 zł rocznie. DTI wynosi 66,7%. Po zaciągnięciu dodatkowych 40 000 zł saldo rośnie do 100 000 zł, a DTI do 111,1%. Gdy wynik przekracza jeden roczny dochód, zadłużenie jest większe niż dochód z całego roku. Banki przyglądają się takiej sytuacji uważniej, nawet jeśli miesięczna rata wydaje się niewielka.

Wskaźnik DTI zmienia się też w czasie. Każda spłacona rata zmniejsza saldo, więc po kilku latach spłacania tego samego kredytu ten sam dochód daje niższy wynik. Dlatego przy starych zobowiązaniach warto sprawdzić aktualne saldo, a nie kwotę z pierwotnej umowy.

To właśnie dlatego oba wskaźniki warto znać. DSTI mówi o płynności, czyli o tym, czy budżet udźwignie ratę. DTI mówi o skali zobowiązań w stosunku do dochodu i pokazuje, czy długi nie narastają ponad miarę.

Jakie limity stosują banki

Przez lata obowiązywały punkty odniesienia z Rekomendacji T KNF z 2010 r., która wskazywała limity 50% i 65% dochodu, zależnie od poziomu wynagrodzenia. Po nowelizacji z 2013 r. wysokość limitów ustala jednak sam bank w swojej polityce ryzyka. Oznacza to, że nie ma jednej liczby obowiązującej wszystkich.

Przy kredytach hipotecznych banki zwykle stosują ostrożniejsze progi, często w okolicach 40-50% dochodu netto, a wyższe dla lepiej zarabiających. Przyjmijmy limit 50% i dochód netto 7500 zł. Łączne raty mogą wtedy wynieść 3750 zł. Po odjęciu istniejących obciążeń, czyli 1050 zł, nowa rata może wynieść co najwyżej 2700 zł.

Przy limicie 40% ta sama pozycja spada do 1950 zł. Różnica 750 zł miesięcznie przekłada się na znacznie mniejszą kwotę kredytu, dlatego wybór limitu przez bank ma tak duże znaczenie.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną rzecz: limit dotyczy łącznych rat, a nie tylko nowej. Jeśli istniejące obciążenia są wysokie, nawet niewielka nowa rata może przekroczyć próg. Dlatego to, co już płacisz, ma w ocenie tak samo duże znaczenie jak to, o co się ubiegasz.

Rekomendacja T dotyczy detalicznych ekspozycji, czyli kredytów gotówkowych, kart i limitów. Kredyty hipoteczne opisuje Rekomendacja S, o której pisze artykuł o rekomendacjach S i T KNF.

Co podnosi wskaźnik, a co go obniża

Najczęściej wskaźnik rośnie wtedy, gdy dochodzi nowa rata, ale także wtedy, gdy masz nieużywany limit na karcie lub w koncie. Bank może wliczać do obciążeń część limitu, często kilka procent miesięcznie, nawet bez wykorzystania. Zakupy na raty 0% i odroczone płatności także obciążają wskaźnik, dopóki trwają, a część usług raportuje je do BIK.

Wskaźnik obniża się przede wszystkim przez spłatę lub zamknięcie zobowiązań, które dają najwyższą ratę w stosunku do kwoty. Zamknięcie nieużywanych limitów to najprostszy ruch, a jego skutki opisuje artykuł o karcie kredytowej i limicie w koncie. Więcej o tym, które zobowiązania warto spłacić przed wnioskiem, znajdziesz w artykule o kosztach utrzymania i liczbie osób w gospodarstwie.

Lista przed wnioskiem

Przed złożeniem wniosku warto przygotować krótką listę. Wpisz wszystkie raty z umów, wszystkie limity z kart i kont, zakupy na raty trwające w tej chwili oraz dochód netto z ostatnich miesięcy. Dopiero z takiej listy da się policzyć wskaźnik, który będzie zgodny z tym, co zobaczy bank, a nie z tym, co pamiętasz. Do wstępnego policzenia można użyć kalkulatora zdolności kredytowej, pamiętając, że to przybliżenie, a nie wynik banku.

Jeśli wynik wydaje się zbyt wysoki, a nie wiadomo, skąd się bierze, najlepiej zacząć od listy wszystkich rat i limitów z ostatnich miesięcy. Wiele osób odkrywa wtedy obciążenia, o których zapomniało. Przy bardziej złożonej sytuacji warto zadać nam pytanie przez formularz (bezpłatnie, niewiążąco).

W skrócie

  • DSTI to stosunek miesięcznych rat do dochodu netto, a DTI w ujęciu międzynarodowym to zadłużenie do dochodu rocznego.
  • Nowa rata podnosi DSTI, a nieużywany limit też zwiększa łączne obciążenie.
  • Limity banków zależą od polityki ryzyka, a przy kredytach hipotecznych zwykle są ostrożniejsze.
  • Wyższy dochód netto obniża DSTI, nawet przy tych samych ratach.
  • Przed wnioskiem warto policzyć oba wskaźniki i sprawdzić, co dokładnie bank przez nie rozumie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy DTI i DSTI to to samo?

Nie, choć w praktyce bywają mylone. DSTI odnosi się do rat i dochodu netto miesięcznie, a DTI w ujęciu międzynarodowym do całego zadłużenia i dochodu rocznego. Ten sam skrót może mieć w różnych dokumentach nieco inne znaczenie, więc zawsze sprawdzaj definicję.

Jaki DSTI uznaje się za bezpieczny?

Nie ma jednej wartości. Banki stosują własne limity, a przy kredytach hipotecznych zwykle niższe niż przy gotówkowych. Im niższy wynik, tym większy zapas na nieprzewidziane wydatki, ale nawet przy niskim DSTI bank może odmówić, jeśli inne czynniki są niekorzystne.

Czy zamknięcie karty kredytowej poprawi DSTI?

Zwykle tak, jeśli karta jest nieużywana, a bank wlicza jej limit do obciążeń. Efekt zależy od tego, jak bank traktuje limit, dlatego przed zamknięciem warto zapytać o to w banku, który będzie rozpatrywał wniosek.

Czy wskaźnik liczy się od dochodu brutto czy netto?

W tekście i w typowej praktyce zakłada się dochód netto, czyli kwotę po podatku i składkach. To ona jest dostępna na życie i spłatę rat, dlatego banki w ocenie zdolności opierają się na niej. Dochód brutto może wyglądać imponująco, ale nie mówi, ile naprawdę zostaje.

Gdzie znaleźć swoje dane do policzenia wskaźników?

Potrzebne są raty z umów, wysokość limitów z wyciągów oraz dochód netto z ostatniej wypłaty lub zaświadczenia. Dane o zobowiązaniach możesz też sprawdzić w raporcie BIK, który każdy może uzyskać bezpłatnie na bik.pl.

Źródła

o autorach

Zespół redakcyjny Zdolnometr przygotowuje poradniki na podstawie przepisów (Prawo bankowe, ustawa o kredycie konsumenckim), rekomendacji KNF oraz informacji BIK i UOKiK. Przykłady liczbowe to modele z jawnymi założeniami, a nie oferty banków. Jak pracujemy.

Czytaj dalej