Przejdź do treści

Prawo i BIK

Rekomendacje S i T KNF a zdolność kredytowa: bufor stopy, limity DSTI i co z tego wynika

Rekomendacje S i T Komisji Nadzoru Finansowego opisują, jak banki powinny ostrożnie oceniać ryzyko kredytowe. Rekomendacja S dotyczy kredytów hipotecznych, a Rekomendacja T kredytów detalicznych, takich jak gotówkowe i karty. To one tłumaczą, dlaczego bank liczy ratę z buforem stopy i dlaczego limity DSTI różnią się między instytucjami.

Zespół redakcyjny Zdolnometr opublikowano 8 min czytania

Czym są rekomendacje KNF

Rekomendacje to dokumenty, w których Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) opisuje, czego oczekuje od banków przy zarządzaniu ryzykiem kredytowym. Nie są ustawą, ale banki zwykle je stosują, bo nadzór ocenia, czy polityka ryzyka jest z nimi zgodna. Dla klienta oznacza to, że rekomendacje nie są bezpośrednio wpisane w umowę, lecz wpływają na to, jak bank liczy ratę i jaką kwotę uzna za możliwą do spłaty.

Dwie rekomendacje mają największe znaczenie przy ocenie zdolności. Rekomendacja S dotyczy ekspozycji zabezpieczonych hipotecznie, czyli kredytów na zakup, budowę lub remont nieruchomości. Rekomendacja T dotyczy detalicznych ekspozycji kredytowych, czyli kredytów gotówkowych, kart i limitów w koncie. Obie mają wspólny cel: ograniczyć ryzyko, że kredytobiorca nie udźwignie raty, gdy warunki się pogorszą.

Warto od razu zaznaczyć, czego te dokumenty nie robią. Nie określają jednej kwoty dochodu, która uprawnia do kredytu, i nie ustalają wzoru, który każdy bank stosuje identycznie. Wyznaczają ramy, a konkretne parametry bank wybiera w swojej polityce.

Ogólny mechanizm oceny opisuje artykuł jak bank liczy zdolność kredytową. Ten tekst skupia się na tym, jak rekomendacje wpływają na dwa elementy tego rachunku: bufor stopy i limit obciążeń.

Rekomendacja S: kredyty hipoteczne i bufor stopy

Przy kredytach hipotecznych najważniejszy jest bufor stopy procentowej. Bank nie liczy raty według oprocentowania z oferty, lecz według wyższego, ostrożniejszego założenia. Ta różnica to bufor, czyli zapas dolicza się do stopy, a rata jest oceniana w scenariuszu, w którym rynek podniósł koszt pieniądza.

KNF podniosła ten bufor w 2022 r. do 5 pkt proc., a od 2023 r. minimalny bufor wynosi 2,5 pkt proc. Banki mogą stosować wyższe wartości, więc wielkość buforu zawsze warto sprawdzić w ofercie. Przy stałej stopie wielkość buforu może zależeć od długości okresu, w którym oprocentowanie jest ustalone.

Mechanizm ma sens z punktu widzenia bezpieczeństwa. Kredyt hipoteczny rozciąga się na długie lata, a stopy procentowe w tym czasie mogą się zmieniać. Gdyby bank oceniał ratę tylko przy dzisiejszym oprocentowaniu, klient mógłby zaciągnąć zobowiązanie, którego nie udźwignie po podwyżce. Bufor jest więc zabezpieczeniem zarówno dla banku, jak i dla kredytobiorcy.

Przykład: ten sam dochód, różne bufory

Poniższy przykład jest modelowy. Założenia: dochód netto 6000 zł; koszty utrzymania jednoosobowego gospodarstwa 1300 zł; istniejące raty 400 zł; kredyt hipoteczny 300 000 zł na 25 lat; limit obciążeń przyjęty przykładowo na 45% dochodu. Każdy bank ma własne parametry.

Po odjęciu kosztów i istniejącej raty zostaje 6000 - 1300 - 400 = 4300 zł. Z limitu 45% wynika, że wszystkie raty mogą sięgnąć 2700 zł, więc nowa rata może wynieść co najwyżej 2700 - 400 = 2300 zł. Ta wartość jest przyjętą ratą we wszystkich wariantach poniżej.

Oprocentowanie liczone przez bankRata za 300 000 złKwota przy racie 2300 zł
7,5% (bez buforu)2217 złokoło 311 000 zł
10% (bufor 2,5 pkt proc.)2726 złokoło 253 000 zł
12,5% (bufor 5 pkt proc.)3271 złokoło 211 000 zł

Przejście z buforu 2,5 do 5 pkt proc. zmienia ratę za pełną kwotę o około 545 zł miesięcznie. Przy tej samej racie 2300 zł kwota kredytu spada o około 42 000 zł, z 253 000 do 211 000 zł. To pokazuje, że bufor działa na wynik bardziej, niż sugeruje sama stopa podana w reklamie.

Rekomendacja T: kredyty gotówkowe, karty i limity

Rekomendacja T dotyczy kredytów, które nie są zabezpieczone nieruchomością. Najczęściej są to kredyty gotówkowe, karty kredytowe, limity w koncie i zakupy na raty. W tej grupie kluczowym pojęciem jest relacja obciążeń do dochodu, czyli wskaźnik DSTI, opisany szerzej w artykule o wskaźniku DTI i DSTI.

Rekomendacja T z 2010 r. wskazywała punkty odniesienia: limity 50% dochodu dla niższych wynagrodzeń i 65% dla wyższych. Po nowelizacji z 2013 r. wysokość limitów ustala jednak sam bank w swojej polityce ryzyka. Dlatego liczby z dawnego dokumentu nie są dziś obowiązującym progiem, choć często pojawiają się w rozmowach o zdolności.

Różnica między dwiema rekomendacjami jest praktyczna. Przy hipotece bank liczy ratę z buforem i sprawdza ostrożniej wynik, bo kwoty są duże i długie. Przy kredytach detalicznych główną rolę odgrywa łączny poziom obciążeń w relacji do dochodu, a limit zależy od polityki banku, często przyjmowanej w zakresie kilkudziesięciu procent dochodu netto.

Przykład limitu: 40% czy 50%

Przyjmijmy dochód netto 7500 zł i istniejące obciążenia 1050 zł miesięcznie, w tym raty i część limitów na kartach. Przy limicie 50% łączne obciążenia mogą wynieść 3750 zł, więc nowa rata może sięgnąć 3750 - 1050 = 2700 zł. Przy limicie 40% łączne obciążenia mogą wynieść 3000 zł, a nowa rata co najwyżej 3000 - 1050 = 1950 zł.

Różnica 750 zł miesięcznie przy tym samym dochodzie jest duża. Przy ratach w tym zakresie oznacza to wyraźnie mniejszą kwotę kredytu. Dlatego to nie dochód sam w sobie, lecz wybrany przez bank limit i już istniejące obciążenia decydują o wyniku.

Limit dotyczy łącznych rat, a nie tylko nowej. Każda istniejąca rata zmniejsza przestrzeń na nową. Przy wysokich obciążeniach nawet niewielka nowa rata może przekroczyć próg, co dobrze widać w przykładzie.

Co z tego wynika dla Twojej oceny

Rekomendacje nie zmieniają się w umowie w ten sposób, że bank podaje ich numery w ofercie. Widać je przede wszystkim w wyniku: w kwocie, na którą bank się zgadza, i w ratach, które przyjmuje. Dlatego zamiast zastanawiać się nad treścią dokumentu, warto przełożyć jego zasady na własne liczby.

Pierwszy krok to zapytanie o bufor. Jeśli oferta podaje oprocentowanie, zapytaj, jakie oprocentowanie przyjęto do wyliczenia raty i jaki jest bufor. Drugi krok to pytanie o limit DSTI, czyli o to, jaki procent dochodu bank uznaje za maksymalne obciążenie. Trzeci to pytanie o to, czy limit liczy się od nowej raty, czy od łącznych rat.

Te trzy informacje pozwalają porównać oferty w sposób uczciwy. Dwie oferty z tym samym oprocentowaniem mogą dać różne kwoty, jeśli jeden bank stosuje wyższy bufor albo niższy limit. Porównanie kwot po ocenie, a nie samych stóp, daje realny obraz.

Warto też znać prawo do wyjaśnienia. Art. 70a Prawa bankowego pozwala złożyć wniosek o pisemne wyjaśnienie oceny zdolności, w tym czynników, które wpłynęły na wynik. Szczegóły opisuje artykuł o prawie do wyjaśnienia oceny zdolności.

Jak sprawdzić, które zasady dotyczą Twojego kredytu

Pierwsze pytanie brzmi, jaki to rodzaj kredytu. Jeśli chodzi o nieruchomość, właściwa jest Rekomendacja S i bufor stopy. Jeśli o gotówkę, kartę lub limit, właściwa jest Rekomendacja T i limit obciążeń. Część produktów łączy oba elementy, dlatego warto zapytać bank, którą zasadę stosuje w danej ofercie.

Drugie pytanie dotyczy okresu. Przy hipotece długość okresu i okres stałej stopy wpływają na bufor, jak pokazuje artykuł o stałej i zmiennej stopie. Przy długim okresie kredytowania rata jest niższa, ale kwota zależy od tego, jaki bufor bank przyjmie. Wpływ okresu opisuje artykuł o okresie kredytowania.

Trzecie pytanie dotyczy dokumentów. Ocena opiera się na danych z wniosku i z baz, w tym z BIK. Dlatego przed wnioskiem warto sprawdzić swoje dane w raporcie, a przy błędach skorzystać z artykułu o sprawdzeniu raportu BIK. Scoring to osobna ocena historii spłat, która nie zastępuje rachunku dochodów i obciążeń.

Wreszcie warto pamiętać o nieużywanych limitach. Przy zasadach z Rekomendacji T mogą one obciążać wynik, nawet gdy nie są wykorzystywane. Przy bardziej złożonych pytaniach o zasady warto zadać nam pytanie przez formularz (bezpłatnie, niewiążąco).

W skrócie

  • Rekomendacja S dotyczy kredytów hipotecznych i bufora stopy, a Rekomendacja T kredytów detalicznych i limitów obciążeń.
  • Bufor stopy w kredytach hipotecznych wynosi co najmniej 2,5 pkt proc., a banki mogą stosować wyższy.
  • Wyższy bufor oznacza niższą kwotę kredytu przy tej samej racie.
  • Limit DSTI ustala bank w swojej polityce, więc liczby z dawnej rekomendacji nie są progiem obowiązującym.
  • Przed wnioskiem warto zapytać o bufor, limit i sposób liczenia obciążeń.

Najczęściej zadawane pytania

Czy rekomendacje KNF są przepisami prawa?

Nie. Rekomendacje nie są ustawą ani rozporządzeniem, ale opisują oczekiwania nadzoru wobec banków. Banki zwykle je stosują, bo ich zgodność z rekomendacjami jest oceniana przez KNF. Dla klienta praktyczne znaczenie ma to, jak bank przełoży je na swoją politykę i na wynik oceny.

Dlaczego bank liczy ratę wyżej, niż wynosi oprocentowanie w ofercie?

Bank dolicza bufor, aby ocenić ratę w scenariuszu wyższej stopy. Dzięki temu kredyt nie opiera się wyłącznie na dzisiejszym oprocentowaniu. Minimalny bufor w kredytach hipotecznych wynosi 2,5 pkt proc., ale banki mogą stosować wyższe wartości.

Czy limit DSTI jest taki sam we wszystkich bankach?

Nie. Limit ustala każdy bank w swojej polityce ryzyka, a wartości zależą od rodzaju kredytu i dochodu. Przy kredytach hipotecznych limity są zwykle ostrożniejsze niż przy gotówkowych. Dlatego ten sam dochód może dać różne wyniki w różnych bankach.

Czy mogę poprosić bank o wyjaśnienie, jak liczy bufor i limit?

Tak. Art. 70a Prawa bankowego pozwala złożyć wniosek o pisemne wyjaśnienie oceny zdolności, w tym czynników, które miały wpływ na wynik. Dla konsumenta jest to bezpłatne. Wniosek warto sformułować konkretnie, pytając o bufor, limit i sposób liczenia obciążeń.

Źródła

o autorach

Zespół redakcyjny Zdolnometr przygotowuje poradniki na podstawie przepisów (Prawo bankowe, ustawa o kredycie konsumenckim), rekomendacji KNF oraz informacji BIK i UOKiK. Przykłady liczbowe to modele z jawnymi założeniami, a nie oferty banków. Jak pracujemy.

Czytaj dalej