Prawo i BIK
Prawo do wyjaśnienia oceny zdolności kredytowej, art. 70a i gotowy wzór wniosku
Osoba, która ubiega się o kredyt, może złożyć wniosek o pisemne wyjaśnienie dokonanej oceny zdolności kredytowej, w tym czynników, które na nią wpłynęły, także danych osobowych. Dla konsumenta takie wyjaśnienie jest bezpłatne. Poniżej znajdziesz zasady, gotowy wzór wniosku z miejscami do uzupełnienia i wskazówki, co zrobić, gdy odpowiedź jest zbyt ogólna.
Czym jest prawo do wyjaśnienia oceny
Przy ocenie zdolności kredytowej bank nie wydaje zwykle długiego uzasadnienia. Otrzymujesz najczęściej informację, że wniosek został rozpatrzony negatywnie albo że kwota jest niższa od oczekiwanej. Prawo do wyjaśnienia oceny pozwala ten brak uzupełnić i dowiedzieć się, które czynniki miały znaczenie.
Podstawą jest art. 70a Prawa bankowego, obowiązujący od 4 maja 2019 r. Przepis daje osobie ubiegającej się o kredyt prawo do wniosku o pisemne wyjaśnienie oceny zdolności kredytowej. Wyjaśnienie obejmuje czynniki, w tym dane osobowe, które miały wpływ na ocenę. Dla konsumenta takie wyjaśnienie jest bezpłatne.
Warto pamiętać, że samo wyjaśnienie nie jest ostatecznym wyrokiem, tylko informacją, którą możesz wykorzystać w dalszych krokach. Dla kredytów konsumenckich, w tym tych udzielanych przez firmy pożyczkowe, mechanizm stosuje się także na podstawie art. 10 ustawy o kredycie konsumenckim. Nie chodzi więc tylko o banki, ale o każdego kredytodawcę, który musi ocenić zdolność.
Warto też wiedzieć, że od 20 listopada 2026 r. w Unii Europejskiej stosuje się nowe przepisy dyrektywy (UE) 2023/2225 (CCD2), które zaostrzają wymogi rzetelnej oceny zdolności. Szczegóły polskich przepisów wdrażających zależą od ustawy, a samą dyrektywę można przeczytać w tekście na EUR-Lex.
Kto może złożyć wniosek i kiedy
Wniosek może złożyć osoba, która ubiega się o kredyt. Najczęściej dotyczy to sytuacji, w których bank odmówił kredytu albo przyznał kwotę niższą od oczekiwanej, bo wtedy wynik oceny jest najbardziej odczuwalny. Przepis dotyczy jednak samej oceny, a nie wyłącznie decyzji negatywnej, więc jego zastosowanie nie zależy od tego, czy kredyt został odrzucony.
Najlepiej zrobić to bezpośrednio po otrzymaniu informacji o wyniku. Trzeba mieć wtedy w pamięci daty i dokumenty, które składałeś. Wyjaśnienie dotyczy konkretnej oceny, więc przy kilku wnioskach w różnych bankach trzeba złożyć osobne pisma do każdego z nich.
Nie każda odpowiedź od banku wystarcza. UKNF krytykuje ogólnikowe odpowiedzi, które nie wskazują konkretnych czynników, bo nie spełniają celu przepisu. Dlatego we wniosku warto prosić wprost o konkretne informacje, a nie o ogólne uzasadnienie.
Co powinno znaleźć się w wyjaśnieniu
Dobrze napisany wniosek prosi o cztery rzeczy. Pierwsza to lista czynników, które miały wpływ na ocenę. Może to być poziom dochodu uznany przez bank, wysokość rat, historia w BIK, limity kart albo wiek. Druga to informacja, jak każdy czynnik został uwzględniony, np. czy dochód został obniżony o określony procent lub czy raty zostały wliczone w całości.
Trzecia rzecz to źródła danych. Bank może korzystać z BIK, z innych baz danych, z dokumentów złożonych przez wnioskodawcę. Warto wiedzieć, skąd pochodzi każda informacja, bo błąd w źródle łatwiej poprawić, gdy wiadomo, gdzie jest. Czwarta to informacja o wewnętrznej ocenie, jeśli bank ją stosuje, np. wyniku punktowego.
Wyjaśnienie powinno być zrozumiałe dla osoby bez wykształcenia finansowego. Jeśli bank używa skrótów lub nazw wewnętrznych, poproś o ich rozwinięcie. Nie musisz znać wewnętrznego modelu banku, żeby poprosić o opis czynników prostymi słowami.
Pamiętaj, że wyjaśnienie nie jest tym samym co zmiana decyzji. Bank nie musi przyznać kredytu tylko dlatego, że wyjaśni ocenę. Celem jest zrozumienie, co zadecydowało, i ewentualne skorygowanie błędnych danych. Zasady ogólne opisuje tekst o tym, jak bank liczy zdolność kredytową.
Gotowy wzór wniosku
Poniższy wzór możesz skopiować i uzupełnić. Nawiasy kwadratowe wskazują miejsca do wpisania własnych danych. Nie wklejaj do pisma numeru PESEL, jeśli bank nie wymaga go wprost do identyfikacji wniosku.
[miejscowość], [data]
[imię i nazwisko wnioskodawcy] [adres do korespondencji]
[nazwa banku lub firmy pożyczkowej] [adres siedziby lub adres do korespondencji]
Wniosek o pisemne wyjaśnienie oceny zdolności kredytowej
Szanowni Państwo,
w dniu [data] złożyłem/am wniosek o [rodzaj kredytu] o numerze [numer wniosku, jeśli został nadany]. Na podstawie art. 70a ustawy Prawo bankowego [w przypadku kredytu konsumenckiego: oraz art. 10 ustawy o kredycie konsumenckim] wnoszę o pisemne wyjaśnienie dokonanej oceny mojej zdolności kredytowej. Proszę o wskazanie:
- czynników, które miały wpływ na ocenę, w tym danych osobowych, na podstawie których ją przeprowadzono,
- sposobu, w jaki każdy z tych czynników został uwzględniony w ocenie,
- źródeł, z których bank pozyskał dane, w tym informacji z baz danych,
- wyniku wewnętrznej oceny, jeżeli bank go wyznacza.
Proszę o odpowiedź w formie pisemnej na adres [adres do korespondencji] w terminie przewidzianym przepisami.
Z poważaniem, [podpis]
Wysyłaj wniosek w sposób, który zostawia ślad, np. listem poleconym albo przez bezpieczny kanał udostępniony przez bank. Zachowaj kopię całego pisma i potwierdzenie nadania lub wysłania.
Przed wysłaniem sprawdź, czy pismo zawiera tylko dane potrzebne do identyfikacji wniosku. Do korespondencji dołączaj kopie dokumentów, nigdy oryginały, i zapisuj, co dokładnie wysłałeś. Jeśli bank przekazuje informacje w formie elektronicznej, poproś o potwierdzenie odbioru. Dane osobowe chroń tak samo jak każdą inną informację finansową, bo pismo może trafić do kilku działów banku, zanim ktoś na nie odpowie.
Wysyłka i dalsze kroki
Po wysłaniu wniosku zapisz datę, bo od niej liczy się termin odpowiedzi wynikający z przepisów. Jeśli bank nie odpowiada w terminie albo odpowiedź jest ogólnikowa, możesz przejść do kolejnych kroków.
Jak czytać odpowiedź banku
Odpowiedź warto porównać punkt po punkcie z wnioskiem. Jeśli bank wymienia czynnik, którego nie było w Twoich dokumentach, to sygnał, że trzeba sprawdzić dane w BIK i w innych źródłach. Dane z BIK możesz zweryfikować w raporcie, bo błąd w bazie nie zniknie sam.
Jeśli bank podaje konkretny dochód, porównaj go z zaświadczeniem o zarobkach i z wyciągami. Różnica między tymi wartościami bywa powodem obniżenia kwoty kredytu, więc warto ją wyjaśnić na piśmie, zanim złożysz kolejny wniosek. Zapisz wszystko, co bank uznał za istotne, bo ułatwi to przygotowanie do następnej rozmowy.
Pierwszym jest ponowne, precyzyjne pytanie z konkretnymi czynnikami, które wymieniłeś we wniosku. Drugim jest zgłoszenie sprawy do Rzecznika Finansowego, który pomaga w sporach z instytucjami finansowymi. Trzecim, dla spraw o szerszym charakterze, jest kontakt z UOKiK, który chroni zbiorowe interesy konsumentów.
Jeśli chcesz wiedzieć, jakie dane bank ma o Tobie, możesz też sprawdzić swój raport w BIK. Procedura jest opisana w tekście o raporcie BIK, a prawo dostępu do danych wynika z RODO. Błędne dane można reklamować u banku, który je przekazał.
Jeśli chcesz oszacować, jak zmiany w budżecie wpłyną na przyszły wniosek, policz to w kalkulatorze zdolności kredytowej. Wynik nie zastąpi oceny banku, ale pokaże kierunek.
W skrócie
- Art. 70a Prawa bankowego daje prawo do pisemnego wyjaśnienia oceny zdolności kredytowej, w tym czynników i danych, które miały wpływ na wynik.
- Dla konsumenta wyjaśnienie jest bezpłatne, a art. 10 ustawy o kredycie konsumenckim stosuje mechanizm także do kredytów konsumenckich.
- Wniosek powinien prosić o konkretne czynniki, sposób ich uwzględnienia i źródła danych, a nie o ogólne uzasadnienie.
- Ogólnikowa odpowiedź to nie koniec sprawy, bo można ją doprecyzować, zgłosić do Rzecznika Finansowego lub do UOKiK.
Najczęściej zadawane pytania
Czy wyjaśnienie oceny zdolności kredytowej jest płatne?
Dla konsumenta nie. Art. 70a Prawa bankowego przewiduje bezpłatne wyjaśnienie, a pobranie opłaty byłoby sprzeczne z tym przepisem. Jeśli bank zażąda pieniędzy, warto zapytać, na jakiej podstawie, i zachować korespondencję.
Czy mogę poprosić o wyjaśnienie, zanim złożę wniosek?
Przepis dotyczy osoby ubiegającej się o kredyt, więc zwykle najlepiej działa po złożeniu wniosku albo po pierwszej rozmowie z doradcą. Jeśli chcesz wcześniej zrozumieć, co wpłynie na ocenę, lepiej przeanalizować to samodzielnie, korzystając z tekstów o zdolności i z kalkulatora.
Czy wyjaśnienie zmieni decyzję banku?
Nie musi. Wyjaśnienie pokazuje, co zadecydowało, a nie przesądza o zmianie wyniku. Jeśli jednak okaże się, że bank oparł się na błędnych danych, można je skorygować i ponownie złożyć wniosek.
Co zrobić, gdy bank odpowiada ogólnikowo?
Zapytać ponownie, wskazując konkretne czynniki i pytając o sposób ich uwzględnienia. Pismo warto napisać spokojnie i rzeczowo, bo czyta je osoba, która ma rozpatrzyć sprawę, a dobrze sformułowane pytania trudniej zbyć ogólnikiem. Jeśli to nie pomaga, można zgłosić sprawę do Rzecznika Finansowego. Przy większym problemie warto też wiedzieć o roli UOKiK, który chroni zbiorowe interesy konsumentów.
Źródła
o autorach
Zespół redakcyjny Zdolnometr przygotowuje poradniki na podstawie przepisów (Prawo bankowe, ustawa o kredycie konsumenckim), rekomendacji KNF oraz informacji BIK i UOKiK. Przykłady liczbowe to modele z jawnymi założeniami, a nie oferty banków. Jak pracujemy.
Czytaj dalej
Prawo i BIK
Rekomendacje S i T KNF a zdolność kredytowa: bufor stopy, limity DSTI i co z tego wynika
Wyjaśniamy, czym są Rekomendacje S i T KNF, jak wpływają na ocenę zdolności kredytowej, skąd bierze się bufor stopy i jak go przeliczyć.
Prawo i BIK
Scoring BIK a zdolność kredytowa - dlaczego dobry wynik nie zawsze oznacza wysoką zdolność
Wyjaśniamy, czym scoring BIK różni się od zdolności kredytowej, z czego każde z tych pojęć wynika i jak historia kredytowa wpływa na ocenę banku.
Dochody i zatrudnienie
Działalność gospodarcza a zdolność kredytowa: staż, forma opodatkowania i B2B
Ile lat działalności wymaga bank, jak liczy dochód po formie opodatkowania i czy B2B ma znaczenie? Wyjaśniamy zasady na przykładzie z limitem rat.