Podstawy
Koszty utrzymania a zdolność kredytowa: jak liczba osób w gospodarstwie zmienia wynik
Koszty utrzymania obniżają kwotę, którą bank uzna za dostępną na ratę. Im więcej osób w gospodarstwie domowym, tym wyższy model kosztów, a to może zmniejszyć zdolność kredytową nawet przy tej samej pensji.
Dlaczego bank odejmuje koszty życia
Dochód netto nie jest kwotą dostępną w całości. Część pieniędzy idzie na jedzenie, opłaty, transport, leki, ubrania i wszystko, co jest potrzebne do życia. Bank chce wiedzieć, czy po tych wydatkach zostanie wystarczająco dużo na ratę, dlatego od dochodu odejmuje koszty utrzymania.
Sposób liczenia zależy od banku. Część z nich stosuje model, w którym koszt rośnie wraz z liczbą osób w gospodarstwie. Inne mogą uwzględnić wyższe koszty wykazane przez klienta, jeśli są uzasadnione. Zasady są zależne od banku, więc przed wnioskiem warto zapytać, z której metody korzysta dana instytucja.
Znajomość własnych kosztów pozwala też przewidzieć, czy oferta banku będzie zbliżona do oczekiwań, zanim zacznie się formalna procedura.
Koszty utrzymania to osobna pozycja od zobowiązań. Raty kredytów, limity na kartach i zakupy na raty działają zupełnie inaczej, o czym pisze artykuł jak bank liczy zdolność kredytową.
Model kosztów: ile kosztuje każda osoba
Poniższe wartości są przyjęte modelowo. Każdy bank ma własne. Założenia: pierwsza osoba dorosła w gospodarstwie to 1300 zł miesięcznie, kolejna osoba dorosła to 900 zł, a dziecko to 800 zł. Druga osoba dorosła kosztuje mniej niż pierwsza, bo część wydatków, takich jak mieszkanie czy media, jest wspólna dla domowników. Model zakłada uproszczenie, którego realne wydatki mogą nie odzwierciedlać.
Model może nie obejmować wydatków incydentalnych, na przykład leczenia czy remontu, ani pewnych stałych kosztów, takich jak utrzymanie samochodu. Jeśli takie koszty występują u Ciebie regularnie, warto zapytać bank, czy można je wykazać osobno.
Te liczby mają znaczenie w praktyce. Dla gospodarstwa dwuosobowego koszt wynosi 2200 zł, a dla trzyosobowego z dzieckiem 3000 zł. Różnica 800 zł miesięcznie zmniejsza kwotę dostępną na ratę, a to przekłada się na mniejszy kredyt.
Przykład: ta sama pensja, inna rodzina
Przykład jest modelowy. Założenia: dochód netto 5000 zł; istniejąca rata 400 zł; kredyt hipoteczny na 25 lat; oprocentowanie przyjęte 7,5% plus bufor 2,5 pkt proc., czyli 10%; maksymalny udział rat w dochodzie przyjęty na poziomie 45%. Każdy bank ma własne parametry.
| Gospodarstwo | Koszty modelowe | Kwota po kosztach i racie | Limit DSTI na nową ratę | Przyjęta rata | Kwota kredytu |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 osoba dorosła | 1300 zł | 3300 zł | 1850 zł | 1850 zł | około 204 000 zł |
| 2 osoby dorosłe | 2200 zł | 2400 zł | 1850 zł | 1850 zł | około 204 000 zł |
| 2 dorosłe i dziecko | 3000 zł | 1600 zł | 1850 zł | 1600 zł | około 176 000 zł |
Obliczenia są proste. Od dochodu odejmujemy koszty i istniejącą ratę, a następnie porównujemy wynik z limitem DSTI. Dla 45% z 5000 zł łączne raty mogą wynieść 2250 zł, a po odjęciu istniejącej raty 400 zł nowa rata może wynieść 1850 zł. Bank przyjmuje mniejszą z dwóch wartości.
Procedura sprawdzenia w czterech krokach
Ten sam rachunek możesz wykonać dla własnej sytuacji. Najpierw ustal koszty według modelu, który stosuje bank, albo według własnych wydatków z wyciągów, jeśli bank pozwala je wykazać. Następnie odejmij koszty i wszystkie istniejące raty od dochodu netto, co daje kwotę dostępną na ratę.
Kolejny krok to obliczenie limitu DSTI: mnożysz dochód netto przez przyjęty procent, a od wyniku odejmujesz istniejące raty. Mniejsza z dwóch kwot to rata, którą bank może zaakceptować. Ostatni krok to przeliczenie tej raty na kwotę kredytu przy założonym oprocentowaniu, okresie i wzorze annuitetowym.
Taka procedura nie zastąpi decyzji banku, ale pokazuje, który element ogranicza wynik. Jeśli najmniejszą wartością są koszty, warto skupić się na nich. Jeśli limit DSTI, lepszym tematem będzie zobowiązanie albo dochód. Szczegóły wskaźników opisuje artykuł o DTI i DSTI. Warto powtarzać ten rachunek przed każdym wnioskiem, bo koszty i raty się zmieniają. Wynik zależy też od przyjętych założeń, więc zmiana jednego z nich zmienia cały rachunek.
W pierwszych dwóch wierszach ogranicza limit DSTI, więc koszty nie mają wpływu na wynik. W trzecim wierszu to koszty są mniejszą wartością, więc to one decydują. Przy dziecku dostępna rata spada z 1850 zł do 1600 zł, a kwota kredytu spada o około 27 500 zł. Ten sam mechanizm działa jednak inaczej w różnych bankach, bo każdy z nich ma własny model kosztów i własny limit DSTI.
Kiedy koszty przestają być wiążące
Koszty utrzymania wpływają na wynik tylko wtedy, gdy są wyższe niż limit DSTI. Przy wyższym dochodzie limit DSTI rośnie szybciej niż model kosztów, więc wpływ kosztów maleje. Przy dochodzie netto 7000 zł i tym samym gospodarstwie z dzieckiem limit wynosi 2750 zł, a dostępna kwota po kosztach i racie 3600 zł. Tu bank ogranicza kredyt limitem DSTI, a nie kosztami.
To pokazuje, że wpływ liczby osób jest największy przy średnich dochodach. Przy bardzo wysokich dochodach koszty rzadko są czynnikiem decydującym, a przy bardzo niskich mogą same zdecydować o wyniku. Jeśli liczba osób w gospodarstwie zmienia się w trakcie przygotowań do kredytu, warto policzyć wynik dla obu wariantów.
Warto pamiętać o świadczeniu 800+. Część banków wlicza je do dochodu, a część nie, więc w ocenie tej pozycji zależy od banku. Szczegóły opisuje artykuł o dochodach wliczanych do zdolności.
Wykazywanie kosztów: uczciwie i zgodnie z rzeczywistością
Jeśli realne wydatki są wyższe niż model banku, a bank pozwala je wykazać, warto to zrobić rzetelnie. Wniosek o kredyt zawiera oświadczenia i dane, które bank może sprawdzić. Podawanie nieprawdy, także w kwestii wydatków, jest niedozwolone, a fałszowanie danych we wniosku to przestępstwo z art. 297 Kodeksu karnego.
Zamiast wpisywać liczby na wyczucie, lepiej oprzeć się na wyciągach z kilku miesięcy. Dobrym nawykiem jest prowadzenie zestawienia wydatków przez co najmniej kilka miesięcy przed wnioskiem. Pozwala ono zobaczyć, czy model banku jest zbliżony do rzeczywistości, i przygotować się na pytania o wydatki, które mogą paść w rozmowie z doradcą. Przy wspólnym kredycie, na przykład z partnerem, dochody i zobowiązania obu osób wchodzą do wspólnej oceny, o czym pisze artykuł o współkredytobiorcy a zdolności. Przy bardziej złożonej sytuacji warto zadać nam pytanie przez formularz (bezpłatnie, niewiążąco).
W skrócie
- Bank odejmuje od dochodu koszty utrzymania, a te zależą od liczby osób w gospodarstwie.
- Model kosztów zwykle rośnie wolniej niż liczba osób, bo część wydatków jest wspólna.
- Koszty mają wpływ tylko wtedy, gdy są wyższe niż limit DSTI przy danym dochodzie.
- Dziecko w gospodarstwie może w przykładzie obniżyć kwotę kredytu o około 27 500 zł, gdy koszty są wiążące.
- Wyższe koszty trzeba wykazać rzetelnie, bo wniosek to dokument, za który odpowiada wnioskujący.
Najczęściej zadawane pytania
Czy dziecko zawsze obniża zdolność kredytową?
Nie zawsze. Dziecko zwiększa model kosztów, więc zmniejsza kwotę dostępną na ratę, ale tylko wtedy, gdy koszty są wiążące. Przy wyższym dochodzie limit DSTI może być głównym ograniczeniem, a wtedy wpływ dziecka na kwotę jest mniejszy. Część banków wlicza też świadczenie 800+ do dochodu, a część nie, zależnie od polityki.
Czy bank sprawdzi, ile wydaję na życie?
Zależy od banku i od sposobu oceny. Bank może poprosić o dokumenty dochodowe i wyciągi z konta, które pokazują przepływy, a zakres tych dokumentów także zależy od instytucji. Im bardziej dane są spójne z dokumentami, tym mniej pytań wraca w trakcie rozpatrywania wniosku. Wpisanie w formularzu kosztów zgodnych z rzeczywistością jest jednak podstawą, bo dane z wniosku mogą być później weryfikowane.
Czy mogę wpisać niższe koszty, jeśli model banku jest zbyt wysoki?
Nie w sposób, który nie odpowiada rzeczywistości. Część banków przyjmuje model, a nie deklarację, zależnie od polityki danej instytucji. Jeśli uważasz, że model zaniża lub zawyża twoją sytuację, warto zapytać bank o zasady i poprosić o wyjaśnienie oceny.
Czy koszty utrzymania liczy się także przy kredycie gotówkowym?
Zasada jest podobna, ale szczegóły zależą od banku i rodzaju kredytu. Przy kredytach gotówkowych limity bywają inne, dlatego warto porównać wyniki w różnych miejscach, zamiast przenosić liczby z jednego wariantu na drugi.
Źródła
o autorach
Zespół redakcyjny Zdolnometr przygotowuje poradniki na podstawie przepisów (Prawo bankowe, ustawa o kredycie konsumenckim), rekomendacji KNF oraz informacji BIK i UOKiK. Przykłady liczbowe to modele z jawnymi założeniami, a nie oferty banków. Jak pracujemy.
Czytaj dalej
Podstawy
Okres kredytowania a zdolność kredytowa: ile daje wydłużenie z 20 do 30 lat
Sprawdź, jak wydłużenie okresu kredytu z 20 do 30 lat zmienia ratę i kwotę, którą bank może zaakceptować, oraz ile kosztuje to w odsetkach.
Podstawy
Stała czy zmienna stopa procentowa a zdolność kredytowa: wpływ na ratę i kwotę kredytu
Dowiedz się, jak rodzaj oprocentowania wpływa na zdolność kredytową, czym jest bufor stopy i na co zwrócić uwagę przy wyborze stałej lub zmiennej stopy.
Dochody i zatrudnienie
Działalność gospodarcza a zdolność kredytowa: staż, forma opodatkowania i B2B
Ile lat działalności wymaga bank, jak liczy dochód po formie opodatkowania i czy B2B ma znaczenie? Wyjaśniamy zasady na przykładzie z limitem rat.