Dochody i zatrudnienie
Umowa zlecenie i o dzieło a zdolność kredytowa: czy bank policzy ten dochód
Bank liczy dochód z umowy zlecenia lub o dzieło, ale zwykle nie w pełnej wysokości i nie od pierwszego dnia współpracy. Najczęściej wymaga udokumentowanej ciągłości, a część banków nie zalicza takich umów do stałego dochodu w ogóle. Poniżej pokazujemy mechanizm na przykładzie modelowym.
Czym różni się umowa zlecenia i o dzieło od umowy o pracę
Umowa zlecenia polega na wykonywaniu określonych czynności, a umowa o dzieło na osiągnięciu konkretnego, oznaczonego rezultatu. Obie różnią się od umowy o pracę brakiem stałego wymiaru czasu pracy, zwykle brakiem urlopu i innym zakresem ochrony zatrudnienia. Dla banku najważniejsze jest jednak nie to, jak nazywa się umowa, tylko to, czy dochód jest powtarzalny i czy można go udokumentować.
Podstawą oceny jest art. 70 ust. 1 Prawa bankowego: bank uzależnia przyznanie kredytu od zdolności kredytobiorcy do spłaty kredytu wraz z odsetkami w terminach określonych w umowie. Przepis nie wskazuje jednak, jakie dochody bank musi zaliczyć. Dlatego dwie osoby z tym samym wynagrodzeniem mogą dostać różne oceny, zależnie od polityki banku.
Dlaczego bank traktuje te dochody ostrożniej
Umowy cywilnoprawne nie dają pewności, że współpraca potrwa dłużej niż do końca bieżącego zlecenia. Zleceniodawca może zakończyć ją bez okresu wypowiedzenia, którego bank mógłby się spodziewać przy etacie. Z tego powodu wiele banków wymaga:
- ciągłości dochodu przez zwykle 6-12 miesięcy, u tego samego lub różnych zleceniodawców (zależnie od banku),
- umowy oraz dowodów wypłat, najczęściej wyciągów z konta za kilka ostatnich miesięcy,
- stabilnego lub rosnącego wynagrodzenia, a nie jednorazowych zleceń.
Część banków wlicza do dochodu tylko określony procent wynagrodzenia, a część nie uwzględnia tych umów, jeśli nie są połączone z innym, stałym źródłem dochodu. Warto zapytać bank wprost, jak liczy takie umowy, i poprosić o odpowiedź na piśmie.
Różnica między wypłatą a dochodem zaliczonym
Kwota z umowy przelewana co miesiąc nie jest jeszcze dochodem zaliczonym do oceny. Bank może najpierw odjąć koszty, które według niego są związane z uzyskiwaniem tego wynagrodzenia, a potem zastosować własny współczynnik zaliczenia. Dlatego osoba, która widzi na koncie 4 200 zł, może w ocenie mieć mniej. Różnicę warto wyjaśnić przed złożeniem wniosku, bo zmienia ona wynik bardziej niż drobne poprawki w dokumentach.
Przy kilku zleceniach u różnych zleceniodawców bank zwykle sumuje wypłaty z ostatnich miesięcy i uśrednia je. Jednorazowo wysoka wypłata, po której nie było kolejnych, rzadko poprawia ocenę, bo nie pokazuje powtarzalności.
Jak wygląda ocena: przykład modelowy
Przykład modelowy, założenia: osoba zarabia na zleceniu 4 200 zł netto miesięcznie i ma już jedną ratę 350 zł z innego kredytu. Chce wziąć kredyt gotówkowy na 30 000 zł na 60 miesięcy, przy przyjętym przykładowo oprocentowaniu 10% rocznie. Bank stosuje przykładowo limit 50% dochodu netto na wszystkie raty (DSTI). Każdy bank ma własne parametry.
Rata annuitetowa dla 30 000 zł przy tych założeniach wynosi około 637,41 zł. Poniższa tabela pokazuje, jak zmienia się wynik w zależności od tego, jaką część dochodu bank uzna.
| Sytuacja | Dochód zaliczony | Limit rat (50%) | Miejsce na nową ratę | Ocena |
|---|---|---|---|---|
| Brak ciągłości, bank nie wlicza zlecenia | 0 zł | 0 zł | -350 zł | brak zdolności z tego źródła |
| Po 6 miesiącach, bank wlicza 80% | 3 360 zł | 1 680 zł | 1 330 zł | zdolność wystarcza |
W drugim wariancie nowa rata 637,41 zł plus istniejąca rata 350 zł daje 987,41 zł, czyli 29,39% zaliczonego dochodu. Kwota 30 000 zł mieści się więc w limicie. Przy tym samym dochodzie i tych samych założeniach maksymalny kredyt na 60 miesięcy wynosi około 62 597 zł.
Wniosek z tabeli jest prosty: samo zatrudnienie na zleceniu nie rozstrzyga o wyniku. Liczy się, jaką część dochodu bank zaliczy i od kiedy.
Co zwiększa wiarygodność takiego dochodu
Najszybciej poprawia ocenę ciągłość współpracy. Każdy kolejny miesiąc u tego samego zleceniodawcy zwykle wzmacnia wniosek bardziej niż zmiana formy zatrudnienia tuż przed złożeniem wniosku. Pomagają też praktyczne kroki:
- zebranie umów i potwierdzeń wypłat w jednym miejscu, żeby nie szukać ich w ostatniej chwili,
- ograniczenie innych rat przed wnioskiem, bo każda z nich zmniejsza miejsce na nową ratę,
- sprawdzenie, jaka kwota mieści się w limicie przy zaliczonym dochodzie, a nie przy całym wynagrodzeniu.
Różne źródła dochodu i ich wpływ na limit omawia artykuł Jakie dochody liczą się do zdolności kredytowej. Sam mechanizm liczenia raty i limitu wyjaśnia Jak bank liczy zdolność kredytową krok po kroku.
Zlecenie a inne formy zatrudnienia
Umowa zlecenia bywa zestawiana z pracą na czas określony czy działalnością gospodarczą, ale każda z tych form ma inny profil ryzyka dla banku. Umowa na czas określony zwykle daje bardziej uporządkowany zakres dochodu, choć też może się skończyć. Działalność wymaga z kolei dłuższej historii i innej dokumentacji. W ocenie chodzi więc nie o ranking form, lecz o to, czy dochód jest powtarzalny i czy da się go udowodnić.
Jeśli łączysz zlecenie z pracą na etacie, bank może policzyć oba źródła osobno. Wtedy warto sprawdzić, czy zaliczenie zlecenia nie wymaga dokumentów, których nie masz pod ręką. Porównanie dokumentów dla różnych form zatrudnienia znajdziesz w artykule Umowa na czas określony a zdolność kredytowa.
Co zrobić, gdy bank zaniża ocenę
Odmowa lub niska ocena nie zawsze wynika z tego, że dochód został odrzucony bez powodu. Bank powinien umieć wskazać, co wpłynęło na wynik. Od 4 maja 2019 r. osoba ubiegająca się o kredyt może złożyć wniosek o pisemne wyjaśnienie oceny zdolności kredytowej, w tym czynników, które miały wpływ na decyzję (art. 70a Prawa bankowego). Dla konsumenta takie wyjaśnienie jest bezpłatne. Procedurę opisuje artykuł Prawo do wyjaśnienia oceny zdolności kredytowej.
Gdy spór z bankiem nie kończy się wyjaśnieniem, można zwrócić się do Rzecznika Finansowego, który pomaga w sporach z instytucjami finansowymi. Pomoc nie zmienia zasad oceny banku, ale pozwala uporządkować argumenty i sprawdzić, czy ocena dochodu była rzetelna. Jeśli chcesz, żeby ktoś przejrzał Twoją sytuację, zadaj nam pytanie przez formularz (bezpłatnie, niewiążąco).
Jakie dokumenty zwykle przygotować
Zestaw dokumentów zależy od banku, ale w praktyce powtarza się kilka elementów. Pierwszy to podpisana umowa zlecenia lub o dzieło wraz z aneksami, jeśli wynagrodzenie zmieniało się w trakcie współpracy. Drugi to wyciągi z konta, które pokazują wpływy od konkretnych zleceniodawców. Trzeci to zaświadczenie lub inny dokument potwierdzający, że współpraca trwa, na przykład z informacją o planowanym przedłużeniu.
Dokumenty muszą być spójne. Jeśli w umowie widnieje jedna kwota, a na wyciągu inna, bank będzie pytał o różnicę. Lepiej wyjaśnić ją z góry, na przykład opisem, że kwota zawiera potrącenia lub zwrot kosztów, niż czekać na pytanie analityka. Nie wolno natomiast przedstawiać dokumentów, które nie odpowiadają rzeczywistości. Podawanie nieprawdy we wniosku o kredyt jest przestępstwem z art. 297 Kodeksu karnego.
W skrócie
- Bank ocenia zdolność na podstawie powtarzalności i udokumentowania dochodu, a nie samej formy umowy.
- Umowy zlecenia i o dzieło są zwykle zaliczane po okresie ciągłości, którego długość zależy od banku.
- Bank może zaliczyć tylko część wynagrodzenia, więc limit rat bywa wyraźnie niższy od wypłaty.
- Inne raty zmniejszają miejsce na nową ratę, nawet gdy dochód z umowy jest stabilny.
- Pisemne wyjaśnienie oceny można uzyskać bezpłatnie na podstawie art. 70a Prawa bankowego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy bank liczy dochód z umowy zlecenia w pełnej wysokości?
Zwykle nie. Część banków zalicza określony procent wynagrodzenia, a część wymaga dodatkowo ciągłości przez kilka miesięcy. Dokładne zasady podaje polityka kredytowa banku, dlatego przed wnioskiem warto zapytać o nie wprost.
Ile miesięcy współpracy wymaga bank przy umowie zlecenia?
Najczęściej pojawiają się wymogi rzędu 6-12 miesięcy, ale zależą od banku i od rodzaju kredytu. Im dłuższa i bardziej regularna współpraca, tym łatwiej udokumentować powtarzalność dochodu.
Czy umowa o dzieło jest oceniana tak samo jak zlecenie?
Najczęściej tak, bo w obu przypadkach dochód nie ma stałego wymiaru i bank ocenia jego powtarzalność. Różnice mogą wynikać z dokumentów, których bank wymaga, a nie z samej nazwy umowy.
Co zrobić, gdy wynagrodzenie z umowy jest nieregularne?
Nieregularne wpływy zwykle oznaczają niższe zaliczenie, bo bank szuka wartości, która powtarza się co miesiąc. Pomaga wtedy pokazanie dłuższego okresu, na przykład kilkunastu miesięcy wypłat, oraz wyjaśnienie przyczyny przerw. Jeśli wpływy są sezonowe, warto zapytać bank, czy stosuje średnią roczną.
Czy zlecenie może zwiększyć zdolność, jeśli mam już etat?
Może, jeśli bank zalicza oba źródła i jeśli łączna kwota rat mieści się w jego limicie. Sam fakt drugiej umowy nie zwiększa jednak zdolności automatycznie, bo bank ocenia całość dochodów i zobowiązań.
Źródła
o autorach
Zespół redakcyjny Zdolnometr przygotowuje poradniki na podstawie przepisów (Prawo bankowe, ustawa o kredycie konsumenckim), rekomendacji KNF oraz informacji BIK i UOKiK. Przykłady liczbowe to modele z jawnymi założeniami, a nie oferty banków. Jak pracujemy.
Czytaj dalej
Dochody i zatrudnienie
Działalność gospodarcza a zdolność kredytowa: staż, forma opodatkowania i B2B
Ile lat działalności wymaga bank, jak liczy dochód po formie opodatkowania i czy B2B ma znaczenie? Wyjaśniamy zasady na przykładzie z limitem rat.
Dochody i zatrudnienie
Wiek i emerytura a zdolność kredytowa: maksymalny okres kredytu i bufor stopy
Jak wiek i emerytura wpływają na zdolność kredytową? Omawiamy maksymalny wiek przy spłacie, zaliczanie emerytury i bufor stopy na przykładzie liczbowym.
Prawo i BIK
Jak krok po kroku sprawdzić swój raport BIK przed wnioskiem o kredyt
Pokazujemy, jak sprawdzić raport BIK, na co zwrócić uwagę w zobowiązaniach i jak zgłosić błędne dane do banku przed złożeniem wniosku.