Przejdź do treści

Zobowiązania

Czy zakupy na raty 0 procent obniżają zdolność kredytową i w jakim stopniu

Zakup na raty 0 procent nie kosztuje odsetek, ale każda trwająca rata może obciążać zdolność kredytową. Bank patrzy na sam obowiązek płatniczy, a nie na to, czy oprocentowanie wynosi zero. Dlatego długie raty bez odsetek bywają w ocenie tak samo uciążliwe jak zwykłe zobowiązanie.

Zespół redakcyjny Zdolnometr opublikowano 7 min czytania

Odsetki zero, obowiązek płatniczy nie znika

Oferta z ratami 0 procent wygląda na tanią, bo nie pojawiają się odsetki. Dla banku ważniejsza jest jednak wysokość miesięcznej raty, a nie to, czy w jej składzie są odsetki. Jeśli co miesiąc musisz zapłacić określoną kwotę, ta kwota pomniejsza miesięczną zdolność.

Podobnie działają zakupy odroczone i płatności w formule „kup teraz, zapłać później”. Część z nich ma charakter kredytu konsumenckiego, a część to odroczona płatność na określonych warunkach. Zasady zależą od umowy i od dostawcy, dlatego przed wnioskiem warto wiedzieć, jaki produkt masz.

Jak banki widzą raty bez odsetek

Ocena zdolności opiera się na dochodzie netto i wszystkich zobowiązaniach, które wymagają płatności w przyszłości. Rata bez odsetek jest w tym rachunku tak samo pozycją jak rata z odsetkami. Bank nie dzieli zobowiązań na lepsze i gorsze, tylko sumuje miesięczne obciążenia.

Zdarza się, że osoba ma kilka zakupów na raty 0 procent i nie widzi, że razem zajmują większą część budżetu. Kupując telewizor, rower i sprzęt do domu na raty, każdy zakup osobno wydaje się mały, ale w ocenie liczy się ich suma.

Warto też pamiętać, że część usług odroczonych płatności raportuje dane do BIK, a część nie. Zależy to od dostawcy, więc sam fakt, że zakup był bez odsetek, nie mówi nic o tym, co zobaczy bank.

Rodzaj zobowiązaniaCzy zwykle obciąża zdolnośćCzy zwykle widać w BIK
Rata 0 procent w sklepieTak, jako miesięczna rataZależy od dostawcy
Odroczona płatnośćTak, jeśli trwa spłataZależy od dostawcy
Kredyt gotówkowyTak, jako miesięczna rataZwykle tak

Przykład modelowy: zakup 3600 zł na 12 rat

To przykład modelowy, założenia: dochód netto 6000 zł, maksymalne miesięczne obciążenia na poziomie 45% dochodu, oprocentowanie przyjęte do porównania 9% rocznie, okres 120 miesięcy, rata annuitetowa. Liczby nie dotyczą żadnej konkretnej oferty ani banku.

Zakup wart 3600 zł rozłożony na 12 rat 0 procent daje ratę 300 zł miesięcznie. Przy dochodzie netto 6000 zł i limicie 45% pełna kwota obciążeń to 2700 zł, więc po uwzględnieniu raty na nową ratę zostaje 2400 zł.

Przeliczenie na kwotę kredytu, którą taka rata mogłaby obsłużyć w założeniach powyżej, daje następujące wyniki:

  • bez zakupu na raty: rata 2700 zł, kwota kredytu około 213 143 zł,
  • z ratą 300 zł za zakup: rata 2400 zł, kwota kredytu około 189 460 zł.

Różnica to około 23 683 zł mniejszej kwoty kredytu. Zakup bez odsetek nie był więc bez kosztu dla zdolności, bo zmniejszył przestrzeń na przyszłą ratę. Porównanie ma charakter poglądowy, bo każdy bank stosuje własne parametry i ocenia całość zobowiązań.

Co zrobić, gdy masz już raty

Jeśli spłacasz zakup na raty, zacznij od listy wszystkich trwających zobowiązań. Zapisz kwotę raty, liczbę pozostałych miesięcy i to, czy dana pozycja jest kredytem, czy odroczoną płatnością. Taka lista pokazuje, co bank zobaczy w ocenie.

Kolejne kroki zależą od sytuacji:

  • jeśli rata jest krótka, poczekaj, aż się zakończy, zanim złożysz wniosek,
  • jeśli masz kilka zakupów, sprawdź, czy któryś można spłacić wcześniej, pamiętając o warunkach umowy,
  • nie zaciągaj nowych rat przed wnioskiem, nawet jeśli oferta wygląda korzystnie,
  • sprawdź w swoim raporcie BIK, które pozycje są tam widoczne.

Wcześniejsza spłata raty nie zawsze jest opłacalna. Jeśli zabiera oszczędności potrzebne na poduszkę finansową, lepiej nie robić tego w pośpiechu. Zawsze warto przeliczyć, czy skrócenie zobowiązania zmieni wynik oceny na tyle, by uzasadnić taki ruch.

Jak nie dopuścić do zaniżenia zdolności przez raty

Najprostszy sposób to planowanie. Jeśli w najbliższych miesiącach planujesz wniosek, pierwsze pytanie brzmi, czy ten zakup musi się wydarzyć właśnie teraz. Często odłożenie go jest najprostszym sposobem na utrzymanie wyniku oceny. Zanim podpiszesz umowę na zakup na raty, zapytaj siebie, czy za rok będziesz chciał zaciągnąć kredyt i jaki będzie wtedy udział tej raty w dochodzie. Odpowiedź często zmienia decyzję o formie płatności.

Przy zakupach warto porównać dwie opcje: zapłatę gotówką lub z karty z pełną spłatą w terminie, oraz rozłożenie na raty. Ta druga nie zawsze jest droga, ale w ocenie bankowej każda trwająca rata jest obciążeniem, nawet bez odsetek.

Wskaźnik, który pokazuje tę relację, to wskaźnik DTI i DSTI. Jak bank przyjmuje koszty utrzymania przy tej sumie, opisuje artykuł o kosztach utrzymania a zdolności kredytowej. Zdolność zmienia się też przy innych zobowiązaniach, o czym piszemy w poradniku o karcie kredytowej i limicie w koncie.

Własne wyliczenie możesz zrobić w kalkulatorze zdolności kredytowej, dodając każdą ratę osobno.

Jeśli wolisz omówić całą sytuację z kimś, kto zna te zasady, zadaj nam pytanie przez formularz bezpłatnie i niewiążąco.

Kiedy rata przestaje obciążać zdolność

Rata obciąża zdolność tylko przez czas, w którym trwa zobowiązanie. Po ostatniej racie ta pozycja znika z miesięcznego rachunku, więc przy kolejnym wniosku bank nie liczy jej już jako przyszłego obowiązku. Warto jednak pamiętać, że sama historia spłat nie znika natychmiast.

Gdy opóźnienie przekroczy 60 dni, bank może po poinformowaniu klienta, z zachowaniem co najmniej 30 dni od tego zawiadomienia, przetwarzać te dane bez zgody klienta do 5 lat po wygaśnięciu zobowiązania. Wynika to z art. 105a ust. 3 Prawa bankowego. Terminowo spłacone kredyty po zamknięciu wymagają już zgody klienta.

Dla porządku: to, że rata zakończyła się prawidłowo, zwykle pomaga w ocenie bardziej niż dług, który wisi. Dlatego opóźnienie w spłacie zakupu na raty, nawet małej kwoty, może mieć większe znaczenie niż sama wysokość raty.

Jeśli trwa spłata kilku zakupów, każdy z nich kończy się w innym terminie. Zanotuj daty ostatnich rat i porównaj je z planowanym wnioskiem. Może się okazać, że za kilka miesięcy zdolność będzie wyższa bez żadnych dodatkowych działań.

Terminowość a wynik oceny

Bank ocenia zdolność na podstawie danych, które przedstawiasz, oraz informacji z baz danych. Historia terminowości jest jednym z elementów tej oceny, obok dochodu i wszystkich trwających zobowiązań. Dlatego zakupy na raty mają znaczenie zarówno przez wysokość raty, jak i przez to, czy były spłacane bez opóźnień.

Terminowość zwykle ocenia się w dłuższej perspektywie, a nie na podstawie jednego miesiąca. Jeżeli w ostatnich latach zdarzyła się pojedyncza zaległość, nie oznacza to automatycznie odmowy, ale bank może ją uwzględnić. Zależy to od banku i od całej sytuacji.

Warto też uważać na zakupy, które wydają się drobne. Kilka rat po kilkadziesiąt złotych w różnych sklepach potrafi tworzyć większe obciążenie niż jeden zakup na większą kwotę. Dlatego lista zobowiązań powinna zawierać wszystkie pozycje, nawet te, które wydają się bez znaczenia.

W skrócie

  • Rata 0 procent nie ma odsetek, ale jest miesięcznym obowiązkiem płatniczym, więc może obniżać zdolność.
  • Banki sumują raty z różnych źródeł, nie rozróżniając, czy zawierają odsetki.
  • Odroczone płatności i raty w sklepie mogą być raportowane do BIK, zależnie od dostawcy.
  • Przed wnioskiem sprawdź listę trwających zobowiązań i ich sumę.
  • Nowe raty przed wnioskiem zwykle działają przeciwko ocenie, nawet bez odsetek.

Najczęściej zadawane pytania

Czy zakup na raty 0 procent obniża zdolność kredytową?

Tak, jeśli rata jest trwającym obowiązkiem płatniczym. Bank nie traktuje jej inaczej tylko dlatego, że nie ma odsetek. Wpływ zależy od wysokości raty i od tego, ile miesięcy jeszcze trwa spłata.

Czy odroczona płatność jest widoczna w BIK?

Zależy od dostawcy usługi. Niektórzy przekazują dane do BIK, inni nie. Najpewniej sprawdzisz to w swoim raporcie na bik.pl, zanim złożysz wniosek.

Czy można spłacić zakup na raty przed wnioskiem?

Zwykle tak, ale warunki zależą od umowy. Przed wcześniejszą spłatą sprawdź, czy nie wiąże się z kosztami, i zastanów się, czy nie zabierze to środków potrzebnych na bieżące wydatki.

Czy zakupy na raty w kilku sklepach sumują się w ocenie?

Tak, bo bank ocenia całość zobowiązań, o których wie z wniosku i z baz danych. Nie ma znaczenia, w którym sklepie dokonano zakupu. Liczy się wysokość miesięcznego obciążenia.

Źródła

o autorach

Zespół redakcyjny Zdolnometr przygotowuje poradniki na podstawie przepisów (Prawo bankowe, ustawa o kredycie konsumenckim), rekomendacji KNF oraz informacji BIK i UOKiK. Przykłady liczbowe to modele z jawnymi założeniami, a nie oferty banków. Jak pracujemy.

Czytaj dalej